The work of Todor Todoroff might be a bit closer to architecture and structural engineering than to conventional electroacoustic composition. He’s been working on “interactive systems” for about 25 years now, making ingenious use of sensors which might be used to trigger sonic events. Almost all of the pieces on Univers parallèles are based on gestures and movements which create a sound, whether that’s a dancer on stage doing avant-garde steps, or a painter applying the brush to the canvas, or the action of flowing water. From quite small and intimate movements, large-scaled and mysterious sounds emerge. On Rupture d’équilibre, one of the more dramatic pieces here, it’s done by a pendulum swinging back and forth — or at any rate, a virtual pendulum. Rather than rig up an old grandfather clock, as you or I might have tended to do, Todoroff elected to created a simulation of a pendulum and “played” it like an instrument in a set-up that also included potentiometers (instrument of choice in Stockhausen’s electronic experiments). Interesting methods for sure, though the transformations and distortions that result are not especially bold or unusual, and I found the compositions to be very shapeless and uncertain. However, this Belgian composer has a knack of sometimes turning that uncertainty into intrigue and mystery.

Toen onlangs bekend werd gemaakt dat we afstevenen op een beleid waarin de subsidies voor cultuur danig teruggeschroefd worden, schreeuwden cultuurmakers van alle slag (terecht!) moord en brand.

Wanneer we de (uitgebreide, 6 pagina’s tellende!) perstekst die we bij Todor Todoroffs overzichtscompilatie Univers parallèles doornemen, zijn we vrij zeker dat het nieuws hem ook niet onberoerd gelaten heeft.

Voor vele van zijn werken kreeg deze telecommunicatie-ingenieur/gespecialiseerde computermuzikant immers een financieel duwtje in de rug of schreef hij werken in opdracht van diverse instanties.

Todoroff was gedurende vijf jaar hoofd van de Computer Music Research aan de Polytechnische Faculteit in Bergen en is mede-oprichter en verantwoordelijke van FeBeMe (Belgische Federatie van Elektro-akoestische muziek), alsook van de ARTeM studio in Brussel (Art, recherche, technologie et musique) alwaar hij zijn werken vereeuwigd.

De muziek die hij zelf componeert kronkelt zich een weg doorheen het brede culturele veld, gaande van concerten, film, video, dans, theater en geluidsinstallaties.

Univers parallèles is met zijn 6 (uiteenlopende) stukken, elk uit een andere periode (2008, 2003, 2001, 1991, 1993 en 2015) een perfecte eerste kennismaking met deze misschien niet zo heel bekende maar in zijn vak toch wel grote Belg.

In zijn elektro-akoestische muziek toont hij een speciale interesse voor multifonie en ruimtelijke ordening van geluid, maar ook voor het onderzoek naar nieuwe vormen van geluidstransformatie.

Wie het arty farty gehalte in zijn muziek liefst zo laag mogelijk wil houden, laat deze artiest dan ook maar beter voor wat hij is. De moedige volharders zullen met mij toegeven dat op deze cultureel zeer verantwoorde compilatie best wel wat boeiends te rapen valt.

Wanneer zo’n release gepaard gaat met zo’n zeer uitgebreide uitleg zoals hier het geval is, dan is het ook vaak het geval dat de werken vooral dankzij deze informatie gaan boeien. Vergelijk het voor mijn part met (hedendaagse) kunst: zonder uitleg van de kunstenaar of gids ligt de achterliggende beweegreden vaak mijlenver van je intuïtie. Maar is dat ook niet net de bedoeling van kunst? Het is alleszins een mooie eigenschap dat het de mens aanzet tot het zelf vormen van associaties, gevoelens en esthetiek.

U kan dus luisteren met de verhalen achter de stukken van Univers parallèles in uw achterhoofd (na enig opzoekwerk zal u deze wel terugvinden op het web) of alles als op een onbeschreven blad laten binnenkomen en er u eigen invulling aan geven. Aan u de keuze.

Wenst u toch wat meer info, alvorens uw zuurverdiende centjes als uw eigenste vorm van subsidie hieraan te spenderen, lees dan vooral verder.

We lieten de term arty farty reeds vallen, een begrip dat sommigen met ons zullen delen wanneer ze weten dat het hier gaat over het functioneel inkleuren van stiltes (‘Dédales’), het gebruik van architectuur maar met de focus op individuen die zich bewegen doorheen deze sites (schuren tegen een oppervlakte, wrijven, strelen, met voorwerpen gooien,…) (‘Matières’), geluiden van een vuur die zich in alle variante transformaties ontvouwen (‘Solo Feu’), een onderzoek naar het thema van Eros en Thanatos waarbij het geluid van water en golven en fragmenten uit gedichten van Baudelaire aan elkaar gekoppeld worden (‘Obsession’), een virtueel pendulum gesimuleerd op een computer door een gedempte harmonische oscillator die zones kruist waarvan de grenzen interactief gedefinieerd zijn door de gebruiker (‘Rupture d’équilibre’).

Ongelofelijk boeiend (en dat staat niet altijd gelijk aan een ‘gemakkelijke’ luisterervaring) maar wat ons betreft is het beste tot op het laatste gehouden. Het afsluitende ‘Requiem For A City’ is een ode aan alle slachtoffers van blind geweld, hun nabestaanden en vrienden. Het uitgangspunt zijn de terroristische aanslagen in de Parijse Bataclan (13 november 2015) en in de Brussel (22 maart 2016).

Todoroff schrijft zo een herinnering voor ene zekere Mélanie, een jonge violiste die het leven liet in de Brusselse metro. Todoroff uit zo een roep om in opstand te komen, maar schrijft net zo zeer een eerbetoon aan alle slachtoffers die veel te weinig aandacht kregen in de mediahype die na de aanvallen in gang schoot. De beproeving die de slachtoffers in de Bataclan ondergingen vormt de insteek van dit werk: Todoroff verplaatst zich in degenen die het bloedbad overleefden, en roept het gevoel van eindeloos wachten op. Hoewel Parijs voor hem dus duidelijk de trigger tot het maken van dit stuk was, besloot hij om de stadsnaam niet te vermelden in de titel, aangezien er tal van andere steden waren die met hetzelfde ideologische fanatisme in aanraking kwamen en ten prooi vielen aan deze barbaarse praktijken. Het stuk zou in november 2015 in Brussel in première gaan, maar werd uit angst voor terroristische aanslagen geannuleerd door de lokale autoriteiten.

Gelukkig vond het zijn weg naar deze compilatie, want dit indrukwekkende werk is wat ons betreft alleen al de moeite van de aanschaf waard. Ben je verder niet afkerig van een wandeling door een geluidsmuseum dan kan je dit met een gerust hart subsidiëren. Vergeet de gids niet!

[…] Les acousmaticiens aiment bien aussi les sons des locomotives: entre soupirs féminins, cris d’enfants et locomotives, il y a là un sujet de musicologie qui n’attend que d’être développé… Le compositeur (belge) Todor Todoroff travaille depuis des années dans la musique électronique, principalement sur son versant digital. Il programme ses ordinateurs, développe des systèmes de captation du geste, il est également «ingénieur civil en télécommunications» – comme si j’avais idée de ce que ça recouvre! Mais enfin, ça aide à penser qu’il sait ce qu’il fait en écrivant du code, et en écrivant sa musique également: il y a une aisance et un savoir-faire évidents, au point que cela m’étonne même que son Univers parallèles soit, à ma connaissance, le premier album sous son nom (bien qu’il y ait aussi plusieurs compilations sur lesquelles figurent de ses compositions). C’est donc un gars qui est là depuis longtemps, qui produit de la musique solide, qui a tracé un chemin musical qui lui est propre (parfois également pas loin de la danse contemporaine) – mais je ne m’attendais pas du tout à le mentionner en parlant de la voix. Il y a bien sur ces Univers parallèles la composition Obsession, dans laquelle apparaissent des voix (de jeunes femmes, oui, et dans un timbre à la limite du chuchoté, avec en tout cas ce grain de voix là) – un beau travail, un savoir-faire, mais rien de renversant. Sauf que le dernier morceau du disque, Requiem for a City, change complètement la donne, hisse l’écoute à un niveau d’émotion insoupçonné. En fait, c’est une musique que Todoroff a écrite suite aux attentats au Musée juif de Bruxelles (2014), puis ceux de Charlie Hebdo et du Bataclan à Paris (2015), et enfin ceux du métro bruxellois en 2016, lors desquels l’une de ses amies, «jeune violoniste et musicologue», a été assassinée. Les voix qu’il utilise sont celles des témoins et victimes, telles que tirées des divers reportages radio et TV, auxquelles s’ajoutent des matières électroniques (synthés analogiques, précise-t-il, mais comme il parle également de synthèse granulaire et que celle-ci n’est que digitale, me semble-t-il, on peut en déduire qu’il n’a pas totalement abandonné ses outils habituels). Et ce Requiem for a City, par son sujet sans doute, mais également et surtout par son traitement, par la crudité (sonore) des voix et des autres matières musicales, et enfin par la construction d’ensemble, est juste un concentré d’émotion – de ceux qui laissent du poids au silence qui suit, qui ne donnent pas envie de «mettre autre chose», qui créent comme un vide intérieur. […]

I think I can safely say that the releases on Empreintes Digitales are not the easiest ones to digest. Let’s just say that their electroacoustic/acousmatic music and musique concrète will not likely appear on the playlist of your yoga studio. But if you can appreciate exciting adventures in electronic music, their releases are not to be missed. Univers parallèles is a fine example of what the label represents.

Todor Todoroff is an electrical engineer with a specialization in telecommunications. But he also received prizes for various electroacoustic compositions, researched speech processing, developed instruments used by composers like Leo Kupper and Robert Normandeau. Deeply involved in the creation of electroacoustic music, ‘with a special interest for multiphony and sound spatialisation as well as for research into new forms of sound transformation.’

Univers parallèles presents six compositions that span quite some time: they were created between 1993 and 2017. The original pieces were created for 2-, 4-, 8- and even 12-channel installations. They are of course mixed down to stereo versions for this CD release, but still have a fascinating depth (Empreintes Digitales used to release their albums on DVD with full surround versions, but I see no mentions of this for this release, unfortunately).

Each track is extensively connotated, but the ‘music’ (if we can still call it music is of course open for discussion) is enough to spark your imagination, and see yourself entering a strange unknown world full of huge, seemingly autonomic operating, machines.

By nature, this kind of acousmatic music may feel remarkably detached from human emotions (depending on the listener of course). This is particularly NOT true for the closing track Requiem for a City, which is dedicated ‘to all the victims of blind violence, their friends and their loved ones’. Todoroff wrote this composition after several (terrorist) attacks in Belgium and France: “This piece makes use of a wide variety of sounds: field recordings, playing techniques specific to the viola, granulated excerpts of Pergolesi’s Stabat Mater and of the second movement of Beethoven’s Seventh Symphony, modular analog synthesis and sounds extracted from radio and television news coverage following the November 13 attacks.”

• Baze Djunkiii, nitestylez.de, 22 août 2019