Deze maand kwamen er weer twee nieuwe albums uit bij Empreites DIGITALes. De Engelse componiste Manuella Blackburn bracht een vijftal opvallend gevarieerde, vrij recente stukken bij elkaar op Interruptions, dicht blijvend bij het aloude musique concrète en de Argentijnse Elsa Justel, die verder studeerde in Frankrijk en Spanje, bracht een Cd uit, L’ombre du pont, met een aantal vrij korte stukken, ontstaan tussen 1999 en 2021 en zo dus ook een mooi overzicht biedend van haar œuvre. Beide componisten kozen voor acousmatische composities.

Over het eerste stuk Home Truths zegt Blackburn: “Interruptions dominate this composition, acting as pauses, abruptstops, moments cut short and held breaths. These moments represent the many interruptions experienced in my daily life, in work, activities and composing. Interruptions are temporal states where continuity is ceased but then resumed or returned to after the interrupting event is over”. Gezien de titel van dit album en na beluisteren van de overige stukken, zou ik willen stellen dat deze opmerking eigenlijk geldt voor alle vijf de stukken. We horen eenzelfde wijze van werken dus ook in Microplastics, dat volledig is opgebouwd uit geluiden die zijn gemaakt met plastic producten en waarmee Blackburn ons ook bewust wil maken van het afvalprobleem als het om plastic gaat. Voor Farewell Fairlight gebruikte Blackburn geluiden van de Fairlight CMI, een vroege digitale synthesizer van half jaren ’70. Het is even zoeken, maar wie goed luistert hoort klanken die we ook kennen van de popmuziek uit die jaren. Zeer origineel vind ik Cupboard Love. Het stuk “explores the memories found in cupboards, drawers and cabinets. Scraps of paper, photographs and mementos come to life through sonic snapshots of earlier times. Opening and closing cupboards offers an inviting gesture to enter new sonic worlds”.

De opener van L’ombre du pont is getiteld Déjà vu. Justel schreef het tijdens Covid-19: “I decided to have some fun and use various objects to play around with old clichés, especially the classic rebound effect.” Met Ce monde et ailleurs laat Justel haar maatschappelijk bewustzijn spreken door stil te staan bij niet minder dan de geschiedenis van de mensheid: “I attempted to illustrate the sonic diversity and density we live in with, for good measure, a few referential notes (call it sarcastichumour) thrown in and a blank moment to picture an uncertain future”. Dat levert een spannend klankcollage op, met stemopnames, ruis en een grote diversiteit aan onverwachte geluiden. Soms lenen deze componisten ook van elkaar, zo gebruikte Justel voor Casi nada geluiden van Luc Ferrari. De gebruikte geluiden bij dit soort componisten wekken soms ronduit verbazing of toveren een glimlach tevoorschijn. Ik had dat bijvoorbeeld sterk bij het beluisteren van Haricots et petits bâtons. Ook in Wessen leent Justel geluiden, nu van haar vakgenote Beatriz Ferreyra, ook hier levert het weer een wonderlijk klankcollage op. Justel brengt meer hommages aan belangrijke componisten in dit genre. L’expérience caustique, uit 2012, droeg ze op aan François Bayle, C’est lui, uit 2006, aan Francis Dhomont en P-corde, van een jaar later, aan Bernard Parmegiani. Over dat laatste stuk zegt ze: “I wanted, with this piece, to pay tribute to a composer who managed to weave an incredibly subtle sonic fabric at a time when no one could imagine that the computer would one day become a musical instrument”. Mooi hoe ze hier het pizzicato geluid van een viool op allerlei manieren hergebruikt. Iets soortgelijks doet Justel in Diálogo con Ana, maar nu met de piano, we horen zowel de toetsen als de snaren.

On this new collection of work spanning 1995-2021 veteran Argentine electroacoustic composer Elsa Justel reveals a deep engagement with that sonic medium. Most of these detail-rich works either salute or draw from the work of some of the most important figures from the sprawling world of musique concrète. Opening piece Déjà vu was composed in isolation during the pandemic, which led Justel to revisit some vintage techniques. As she writes in her liner notes, “nothing new, just some wilted materials that keep on reappearing, entwined in a vicious cobweb.” Casi nada repurposes sounds from Luc Ferrari, and L’espace re-figuré 2 does something similar with materials from Annette Vande Gorne. Wessen appropriates elements of work by fellow Argentine composer Beatriz Ferreyra. Other works invoke Bernard Parmegiani, Francis Dhomont, and François Bayle. Despite these allusions and tributes, Justel makes these gestures using her own structural ideas, abstracting previous work into sonic raw material without losing a sense of its origin. On the other hand, Diálogo con Ana is a direct collaboration with pianist Ana Foutel, developed in a back-and-forth process of improvisation, where brittle, prepared piano splatters mesh with crystalline electronic simulations and refractions. All of the works are marked by a hazy narrative thread, as each deeply tactile, evocative section unfolds into some new environment with transitions both unexpected and logical.

Meer van Empreites DIGITALes vandaag. Promenades van Gilles Gobeil en Lointain intérieur van Ingrid Drese. Gobeil, een Canadese componist kwam aan het eind van zijn master in aanraking met elektronische muziek, via Marcelle Deschênes em Francis Dhomont. Dat pakte hem en in zijn werk, bijvoorbeeld in de stukken die hij op dit Promenades verzamelde gaat hij met name op zoek naar onbekende klankwerelden. Drese komt uit België en studeerde bij één van de belangrijkste componisten in dit genre die ook hier al eens voorbij kwam: Annette Vande Gorne en volgde masterclasses bij gezaghebbende componisten als François Bayle, Francis Dhomont, Leo Kupper, Jean-Claude Risset, Bernard Parmegiani, Michel Chion en Robert Normandeau.

In het uit 2014-15 stammende Un cercle hors de l’arbre laat Gobeil direct horen hoe je spanning en zelfs een zekere mate van onrust in klank vat. Een heftige onweersbui, zo klinkt het begin van dit stuk. Verderop horen we duistere nevels, klokken, onverwachte klankinterrupties, het lijkt wel een soundtrack voor een thriller. Een bijzonder interessante compositie die terecht meerdere keren in de prijzen viel. Gobeil is één van de weinige componisten op dit label dat niet alleen acousmatische composities maakt, maar ook elektro-akoestische. Zo horen we in Sentinelle Yves Charuest met een uiterst experimentele improvisatie op altsax over een steeds verder aanzwellende klanknevel, de saxofoon langzaam wegdrukkend. Verderop horen we hem echter al kwetterend weer zijn onstuimige intrede doen. Voor Sous l’écorce des pierres — promenade kreeg Gobeil geluiden van Folkmar Heim: He once told me that, after a few hours of strolling, your perception of time gradually becomes altered. I started imagining that the path to that mental state could trigger a reverie hidden under the bark of stones”. Het leidt bij deze componist andermaal tot een prachtig geluidskunstwerk. Het vrij korte Associations libres schreef Gobeil met gitarist René Lussier in gedachten. Op dit album horen we echter Patrice Soletti. Ook hier klinkt het allemaal uiterst disruptief. Bijzonder is ook Détour waarvoor Gobeil naast elektronische geluiden ook eerder gemaakte opnames van gitaar, viool en cello gebuikte.

Op Lointain intérieur staan vier vrij lange stukken, allemaal volledig voor elektronica. En meer nog dan Gobeil past de muziek van Drese uitstekend binnen de musique concrète, iets dat ze overigens gemeen heeft met Vande Gorne. We vangen aan met Pérégrinations d’une petite sphère happée par le temps uit 2020, waarin we verrast worden op een zeer gevarieerde, spannende klankwereld vol onverwachte geluiden. Treize virgule huit voor acht kanalen, een stuk dat je dus eigenlijk live moet horen, is met ruim drieëntwintig minuten het langste stuk van dit album. Drese zegt zelf over dit stuk: “The work consists of five sections without breaks: Fournaise, Errance, Chaos, Attente and Danse. The tempo, very slow at theonset — stretched time — gets faster and faster as the piece unfolds. Changes, the other structuring elements, grow closer together. Atfirst, they happen in sync with milestones/pillars, but later they areoperating within one section, giving the impression that time is speeding up… … ”. Alle stukken op dit album zijn opgedragen aan iemand die voor de ontwikkeling van Drese van belang was. Au-delà des mille rayons, geïnspireerd door het gedicht Der Panther van Rainer Maria Rilke, aan Vande Gorne. Wederom een bijzonder boeiende compositie. Als laatste stuk klinkt Cri de Merlin, inspiratie haalde Drese bij Carl Gustav Jung. Met “A mix of heterogenous timbres and materials, changes of states, going from the “fog/cloud,” an environment teeming with tinybeings, through the “cauldron/crawling” environment, toward theplayful, songful “freed breath” environment with its freer spatializedmovements. Moments of “standby” and moments of appeasement alternate with the climaxes of the “scream.” doet ze zonder meer recht aan deze grondlegger van de psychologie.

Sinds de eerste verkenningen met elektronica in de hedendaags gecomponeerde muziek in de jaren ’50 van de vorige eeuw, bijvoorbeeld in de WDR studio’s in Keulen, waar ik gisteren bij stil stond, is er veel gebeurd. Steeds meer componisten zijn in de afgelopen decennia met elektronica gaan werken. Een belangrijk platenlabel dat zich sinds 1990 volledig richt op componisten die op de één of andere wijze met elektronica werken is het Canadese empreintes DIGITALes. Als vervolg op Radio Cologne Sound is aandacht besteden aan een aantal recente uitgaves van dit label dus een prachtige volgende stap. Vandaag daarom een begin met Écraser l’autre van Dominique Bassal en Contemplations van Emma Margetson.

En dan kun je als componist kiezen voor twee vormen waarin je elektronica inzet. Je kunt louter met elektronica werken, iets dat Bassal en Margetson doen en wat we ook wel acousmatische muziek noemen, of je kiest ervoor om elektronica te combineren met akoestische instrumenten, de elektronica ligt dan meestal vast, ‘fixed media’ is de term die vaak wordt gebruikt, terwijl de musici zorgen voor een verdere uitvoering van het stuk, iets wat ook bekend is onder de term ‘elektro akoestisch’. Voorbeelden hiervan komen later nog voorbij. Vanzelfsprekend is in een live setting die tweede vorm het meest interessant voor de luisteraar / kijker. Louter een paar luidsprekers op het podium of in een surround opstelling is nu niet bepaald aantrekkelijk om naar te kijken. Vandaar dat dit soort composities ook niet zo heel vaak live uitgevoerd worden, wat op zich dan wel weer jammer is, want qua geluidskwaliteit, zeker als met surround systemen wordt gewerkt, is een live uitvoering wel degelijk zeer de moeite waard. Met een Cd is dit natuurlijk niet aan de orde en dat is wel waar het in dit verslag over hebben. Twee componisten, met ieder een totaal andere aanpak.

Écraser l’autre van de uit Egypte afkomstige Bassal begint met Saint-Barthélémy, le party, waarin Bassal, overigens zoals in een groot deel van de stukken op dit album, allen stammend uit 2018, verwijst naar een historische gebeurtenis. In dit geval de Bartholomeusnacht, van 23 op 24 augustus 1572 waarin tientallen hugenoten, Franse protestanten werden vermoord in Parijs. Bassal geeft er klank aan in een uiterst duister en spannend stuk. Wat een progrom is weten we inmiddels allemaal. De exclusieve betekenis van het in grote getalen vermoorden van Joden, het woord stamt uit het Russisch, rekt Bassal hier echter in het al even ongenaakbare Pogroms énergisants op tot iedere vorm van genocide. Een stuk dat ook duidelijk maakt dat je met elektronica heel andere muziek kunt maken dan met louter akoestische instrumenten, waarbij de invloed van popmuziek hier duidelijk hoorbaar is. En wie Bassal bedoelt met Bon matin, Adolf laat ook al niets te raden over. Maar denk nu niet dat Bassal onverdeeld partij kiest voor de Joden, want in Deir Yassin mon amour staat hij stil bij het bloedbad dat Israelische soldaten in 1948 in het Palestijnse Deir Yassin aanrichtten. Het duister wil maar niet wijken, ook niet in dit stuk waar Bassal ook nog op prachtige wijze Arabische muziek doorheen weeft. Resten nog twee wat meer neutrale en dus ook meer opgewekte stukken: Sénateur Joe Pet-pet en L’informaticien à la seringue.

De muziek van de Engelse componiste Margetson staat dichter bij de musiqe concrète, zoals de vroege elektronische muziek ook wel werd genoemd, dan die van Bassal. Reeds in Tick, “a piece made of sounds of a ticking metronome. Shifting,splintering, and refracting via the temporal and spatial domain” horen we dat mooi terug. Bijzonder is ook Abstracted Objects, bestaand uit een soort van geluidscollage van munten, folie, cellofaan, bubbeltjesplastic, een metalen pan en de nodige ruis. Dat Margetson ook gebruik maakt van veldopnames hoeft dan ook niet te verbazen. In Water Waves horen we de getijdenwerking, ingenieus hoe ze hier met dynamiek speelt. Voor Cimbaal gebruikte de componiste dan weer opnames, gemaakt met een contactmicrofoon van dit gelijknamige slagwerkinstrument, die ze verwerkte tot een opvallend spannende en enerverende compositie. “Disrupted”, “troubled” en “Unbalanced” zijn termen die ze aan “Gestört” meegaf, muziek die je de rillingen over de rug laat lopen. Voor Isochrone gebruikte Margetson wederom veldopnames, onder andere gemaakt in de Elbetunnel, Hamburg. En ook hier verwerkte ze deze op bijzonder ingenieuze wijze tot een geheel nieuwe geluidswereld, het is dat het boekje bij de Cd iets vertelt over die locatie in Hamburg, het eraan afhoren doe je niet. Bij Distorted Illusions schrijft de componiste: “The sensations of falling, walking, moving vehicles, flowing water… what does this symbolise in our dreams? What images and thoughtsdoes this evoke as we meander through the conscious-unconsciousstates of our minds? Awake? Or still dreaming?” De muziek verklankt dit gevoel op prachtige wijze. Tot slot noem ik hier nog het prachtige geluidskunstwerk Sketching Froanna, een stuk dat je eigenlijk, gezien het voor acht kanalen is, live moet horen.

Auf empreintes DIGITALes erscheint in Kürze ein neues Album der akusmatischen Komponistin und Sounddesignerin Manuella Blackburn, das ausschließlich preisgekrönte Arbeiten der vergangenen Jahre enthält. Manuella Blackburn ist eine Komponistin elektroakustischer Musik mit Spezialisierung auf Akusmatik. Sie studierte Musik an der Universität Manchester und promovierte 2010 bei Ricardo Climent in elektroakustischer Komposition.

Blackburns Werke zeichnen sich durch detaillierte Klanggestaltung und die kunstvolle Anordnung kleiner Klänge in klar strukturierten Szenarien aus. Sie verarbeitet Tonaufnahmen alltäglicher Objekte, Umgebungen und Instrumente und verwandelt, wie es beim Label heißt, Gewöhnliches in Fantastisches. Ihre Musik wurde international bei Konzerten, Festivals, Konferenzen und Ausstellungen aufgeführt. Für ihre akusmatischen Werke erhielt sie zahlreiche internationale Auszeichnungen. Derzeit lebt sie in England und ist Reader für Elektronische Musik und Sounddesign an der Keele University.

In den kommenden Tagen erscheint das dritte Soloalbum der argentinischen Komponistin, Dirigentin und Musikpädagogin Elsa Justel auf empreintes DIGITALes. L’ombre du pont — dt. “Der Schatten der Brücke” — enthält vier längere Arbeiten sowie eine Reihe an sieben kürzeren musikalischem Hommages an die Komponistinnen und Komponisten François Bayle, Roger Cochini, Francis Dhomont, Luc Ferrari, Beatriz Ferreyra, Bernard Parmegiani und Annette Vande Gorne, die in ihrem vielgestaltigen Ideenreichtum einen nicht selten humorvoll-verspielten Zug offenbaren.