This is an interesting proposition, which can also be applied to the fine 22-minute composition Les corps éblouis by Christian Calon. The challenge for him was to create a piece based on metamorphoses. He uses as the single source an electric guitar, transformed to the point of being unrecognizable, which spirals its way up the auditory tract.

Electroacoustic music is best experienced in a quiet room where faint sounds from the outside world seep in. Auditive perceptions thus get double layered. The splatter of a real rain shower mingles with the virtual reality flowing out of the loudspeakers. Child voices in the street get entangled with voice samples which fill the space.

Rendu visible is the most recent CD by bruitist [sound-artist] Darren Copeland. The three titles of the album (Rendered visible, Reaching for Tomorrow, Night Camera) refer explicitly to visual impressions. In his compositions, Copeland uses sounds from the real world to stimulate the listener’s latent visual representations. This is best illustrated in Night Camera, where three soundscapes equip the auditive imagination with a magical lens to create invisible worlds. It is interesting that sounds picked from the real world have a more direct impact on visual imagination than on the auditive. Copeland goes even further: what are the sensations of someone who cannot make visual comparisons, that is, who was born blind? Rendu visible is an auditive experience like a peephole to the actual world.

Het akoesmatische Kaleidos van Stéphane Roy is minder toegankelijk. Roy speelt met klanken en geluiden zoals een schilder met verf en kleurnuances. Als pointilisme in de muziek bestaat dan is Kaleidos daar een perfect voorbeeld van. De spaarzame tonen verspreiden zich op het eerste gehoor achteloos in alle richtingen als kleuren in een kaleidoscoop. Toch is dit een meticuleus en perfectionistisch samengesteld klankenpalet dat zijn volle rijkdom toont in Mimetismo, waar hij in de clinch gaat met de Spaanse, akoestische gitaar van Arturo Parra, en in het betoverende en kristalheldere Crystal Music.

Claude Schryer hanteert een andere methode. Hij trekt met zijn opnameapparatuur door stad en veld om auditieve sfeerbeelden te maken van het leven in de stad en op het platteland. Zijn digitale odyssee bracht hem onder meer naar Québec, Mexico, Vancouver en Montréal. In die laatste stad werd in ’96 een groots spektakel opgezet. Autour d’une Musique portuaire is een impressionistisch portret van een havenstad met zes in het ijs gevangen boten, twee treinen en de klokkentoren van de Basilique Notre Dame. Rond de geluiden van de haven weefden Tom Walsh en Jean Derome een impressionante stedelijke symfonie die door de Québécois op een staande ovatie onthaald werden.

Elektroakoestische muziek roept het beeld op van moeilijke en vergezochte pokkeherrie. Maar de term dekt de lading al lang niet meer. Leg je oor maar eens te luisteren bij het Canadese empreintes DIGITALes. Uit de elkaar snel opvolgende releases van het label zou je zelfs kunnen afleiden dat het genre zijn eigen weg volgt en een zekere mate van populariteit kent. Dankzij digitale opnametechnieken kan ieder op pad met een DAT-recorder en zijn eigen soundscapes maken. Het verschil zit hem natuurlijk in de verwerking, de eindmix en het montageproces. empreintes DIGITALes bevat op dat gebied zowat het kruim van de huidige generatie elektroakoestische componisten. Luister maar eens naar Zoo van Dan Lander of naar Autour van Claude Schryer. De eerste is een video-performance — en geluidskunstenaar die op een verrassende manier collages maakt van gevonden geluiden, radiofragmenten en toevallige gesprekken.

Lander speelt op een subtiele manier met zijn geluidsmateriaal en koppelt op een grappige manier verschillende geluiden aan elkaar. De plunderphonics van Talking to a Loudspeaker zet je radio op zijn kop, haalt hem uit elkaar en steekt hem op een onverwachte manier weer ineen. Op Destroy: Information Only haalt hij via conversaties met bekenden en familie herinneringen op aan een rugoperatie die hij ooit onderging. In Zoo benadrukken de digitaal vervormde gevonden geluiden het artificiële karakter van een zoo in een urbane setting.

Reprenant en ses propres mots le «qui dit quoi à qui» du Groupe de recherches musicales (GRM), Robert Normandeau publie des œuvres de jeunesse, celles qu’il avoue juger toujours assez bonnes et représentatives de son travail pour continuer de vivre sur la place publique. Dans le monde de l’électroacoustique, trop souvent aveuglement tourné vers la nouveauté technologique, il est bon de se retrouver en face d’une musique qui, même si parfois datée techniquement, n’en garde pas moins une valeur intrinsèque importante: celle du désir—et du potentiel surtout—de communication.

Les lieux dont il est question ici sont les lieux non explorés de l’oreille, ces endroits que l’imagination poétique de Normandeau suscite, tente de créer, levant un voile sur un univers de sens que le dialogue avec sa musique voudrait provoquer. La question de la perception réside alors plus dans «qu’est-ce que je, auditeur, veux prendre avec moi pour en faire quelque chose et partager cette découverte avec le compositeur qui m’en a ouvert le chemin? À quel carrefour nous rencontrerons-nous?».

Cela semble ardu? Pas vraiment. On entend dire souvent de la musique «moderne» qu’on n’y comprend rien. À bien y penser, au fait, que comprend-on d’une symphonie de Haydn? En appliquant les mêmes stratégies perceptives aux deux répertoires on obtient des réponses souvent identiques même si le plus nouvel objet parait plus irréductible à l’analyse usuelle, ou que sa non-familiarité — donc sa non-conformité à un code culturel établi et accepté — nous le rend moins sympathique.

C’est uniquement question de préjugé que la musique de Normandeau, après quinze minutes d’écoute attentive, va rapidement réduire en miettes. Cela ne veut pas dire qu’il faille tout aimer. La poésie séductrice de bien des trames sonores ici présentées va convaincre bien des récalcitrants tout en laissant bien des adeptes froids.

C’est que Normandeau s’applique délicatement, tout au long des œuvres, à trouver la cohérence psychologique du tissu acousmatique, ne jouant jamais le jeu de l’agression per se, préférant aller plus loin dans les sombres ombres du sens en devenir. Mémoires vives en est le plus bel exemple a mon avis.

Je n’ai qu’un seul regret: cette musique si vibrante en salle avec l’orchestre de haut-parleurs perd un peu de perspective, ainsi réduite aux deux canaux de notre limitative stéréophonie domestique. Je préfère ce regret au silence.