Der 80. Geburtstag von Elsa Justel, der argentinischen Veteranin neuer Klangtechniken und Klangformen, wird markiert mit L’ombre du pont. Die Party gestaltet sie mit ihren Hommagen an Roger Cochini, Luc Ferrari, Beatriz Ferreyra, refigurativ an Annette Vande Gorne, mit P-corde an Bernard Parmegiani s Violostries, mit L’expérience caustique an François Bayle s L’expérience acoustique und mit C’est lui an Francis Dhomont s Sous le regard d’un soleil noir. Elektroakustische Olympier und ihre Hinkelsteine. Diálogo con Ana ist ein Zwiegespräch mit der Pianistin Ana Foutel, Pieza en forma de té klingt, als wäre Tee ein Ersatzbegriff, u. a. für etwas, das man zu Didgeridoo schnüffelt. All das in der Spannung virtueller, abstrakter, imaginärer Welten mit so manchem Déjà vu, mit Anekdoten und alten Klischees — Kaskaden von hoppelnden Pingpongbällen, eiernden Münzen, Paukenschlägen, Cut-up von Stimmen, Kriegslärm aus dem Kino, Musik aus Konzert, Oper, Film, Stripsodies aus Klangsplittern und Noise-bröseln. Was ist da — mit böser Bassal-Zunge gelästert — Selbstgefälligkeit in Form von lauwarmen Scherzen, was abgedroschene Inzucht? Was kindsköpfische — aber eigentlich doch beneidenswerte — Verspieltheit bis ins hohe Alter? Justels Faible für Wortspielerei und sarkastischen Humor macht jedenfalls nicht vor der Klangebene Halt.

Ich wette, dass Gilles Gobeil, mit Jg. 1954 einer der Träger der Québecer Musique électroacoustique, über die Anwürfe von Dominique Bassal nur mit den Schultern zuckt. Sein suggestiv zwischen Dramatik und Mysterium changierendes ’Cinéma pour l’oreille’ kann ja nicht gemeint sein, oder? Mit seinen Promenades nimmt er einen mit (1) auf die Zeitreisen von Chris Markers Kultfilm „Am Rande des Rollfelds“ (Un cercle hors de l’arbre), (2) mit panisch bebendem Altosax in die dräuenden, schwellenden, mystischen Tiefen von Kubrick s „2001: A Space Odyssey“ (Sentinelle), (3) mit Folkmar Hein, dem Initiator des Festivals Inventionen für Elektroakustische Musik in Berlin, auf leisen Sohlen durch ein idyllisches Brobdingnag fernab des Menschenbetriebs (Sous l’écorce des pierres — promenade), (4) bei Associations libres in Gedanken an René Lussier mit dem E-Gitarristen Patrice Soletti durch kakophon rockende Kampfzonen, (5) mit Violine, Cello und nochmal Soletti im Trio Déviation(s) bei einem kammermusikalischen Schiffbruch ins unkartographiert Dissonante (Détour), (6) anlässlich von Debussys 100. Todestag mit Piano auf einen Abendspaziergang Dans l’air du soir, als wär’s eine Träumerei von ihm. Und erinnert zuletzt (7) bei La vie se repose an den Schweizer Eisenplastiker Oscar Wiggli (1927-2016) mit Samples von dessen elektroakustischer Musik.

Peng!! Der da austeilt und mir die Arbeit abnimmt, ist Dominique Bassal (*1955, Kairo). Dabei ist das ästhetische Elend noch das geringere, angesichts der Tatsache, dass wir uns von einer Handvoll halluzinierter — und/oder kontrollierter — Propheten davon überzeugen ließen, die andere Wange hinzuhalten, und — wenig überraschend — hat die psychopathische Minderheit die Gelegenheit ergriffen, die Kontrolle über die Welt zu übernehmen. Beispielhaft zeigt er das mit Écraser l’autre, einem mit „pour le plaisir et pour le profit“ untertitelten Zyklus (2018-21). Mit dem Massaker an den Hugenotten in der Bartholomäusnacht 1572 (Saint-Barthélémy, le party), wobei Bassal den Protestanten auch ihrerseits blutige Verheerungen in der Welt ankreidet. Und das elegisch orchestriert mit perkussiv angerührten, betrübten Streicher — und Bläserklängen und emotionalisiert in der Manier von Jóhann Jóhannsson. Mit Harfe, Streichermoll, Keys, dräuendem Paukenschlag und Klapperbeat beklagt er die Blutorgien vom Ku Klux Klan bis Ruanda (Pogroms énergisants). Bei Bon matin, Adolf wird er so kryptisch, dass ich ihn nur zitieren kann: Here’s a fine demonstration of elected psychopaths’ complete incompetence, their power too, and the passive stupidity of the majority: to arm highly unstable Nazis in the hope of using them to strike down communism, see them fail, then slaughter them in a single, long, uninterrupted nightmare. And then we drew inspiration from this stellar failure to do the exact same thing with other crazy people, in various places, especially in countries we didn’t like. Wenn die ’gewählten Psychopathen’ die Nazis sind, ist es das Großkapital, das sie bewaffnet und dann, von ihnen enttäuscht, von Roosevelt und Churchill abschlachten lässt? Bassal mischt dabei düstere Martialik mit tänzelndem Duktus, schweres Blech mit fragilen Klängen. Bei Deir Yassin mon amour verkürzt er den Bürgerkrieg 1948 in Palästina auf die Formel: Shortly after the defeat of their European persecutors, these victims began to slaughter a people that had absolutely nothing to do with their past tribulations. Und erinnert mit tremolierender Oud, Trauermarsch, paradiesischem Gesang, zartem Glockenspiel und Orgelklang an ein Massengrab (eins von vielen auf beiden Seiten). Danach kann er mit Sénateur Joe Pet-pet die McCarthy-Kampagne als burleske Petitesse abtun, mit schneller Rhythmik, knarrigem Brasssound, wieder Orgel. Wen er als L’informaticien à la seringue des feigen und verschleierten Divide et impera beschuldigt, das den Begründern der Great Criminal Civilization so gut taugt, da müsste ich raten. Das tolle Cover zeigt dazu nur eine KI-generierte Königin als barocken Avatar. Der schnelle Beat zu dunklen Hörnern dominiert weiterhin, zusammen mit der Möglichkeit, Bassal als Pharisäer und Angeber zu betrachten, der auch nur mit Wasser kocht, oder zu schätzen als Stolpersteinleger und Befruchter mit Besserem als fadem Krach.

Voor mijn laatste recensie gewijd aan het Canadese Empreintes DIGITALes sta ik stil bij twee albums van John Young, eerder dit jaar bij dit label verschenen. Het betreft Espaces lointains en Histoires de soldats. Young komt uit Nieuw-Zeeland, maar studeerde ook in Engeland. In zijn eigen land was hij aansluitend Senior Lecturer en directeur van de de Electroacoustic Music Studios. Sinds begin deze eeuw is hij verbonden aan het Music, Technology and Innovation Research Centre (tegenwoordig het Institute for Sonic Creativity) aan De Montfort University in Leicester (UK). Iemand die dus al geruime tijd in dit veld actief is.

Espaces lointains, dat Young componeerde voor zijn dochters vangt aan met Sweet Anticipation, met name opgebouwd rond veldopnames die hij maakte in New York, we horen duidelijk de claxons, de schreeuwende mensen, rijdende auto’s en wat er allemaal niet meer bij een grote stad hoort. Young werkt veel met veldopnames, in Arioso horen we een “chorus of crickets and the constant electronic beep of pedestrian crossing signals”. Dit “formed a texture of cyclically interlocking pitch and throbbing granular noise”. En in Hidden Spaces verwerkte hij veldopnames gemaakt bij het Åsundennear meer in Räfstad, Zweden, in Montréal en in Dobbiaco, Zuid Tirol, waar Gustav Mahler in de zomervakanties zijn symfonieën componeerde. Three Spaces in Mid-Air, uit 2017, wijkt wat af van het voorgaande. Deze compositie “is designed as a continuous work in three discrete sections. Each explores the idea of spectral space through interaction and coalescence of stratified sound… The work’s three sections also address the compression of form, each aiming to embody the atmosphere of a self-contained micro-narrative — evoking implications of direction, tension and release while balancing states of stasis and motion. Veel meer dan die eerdere stukken op dit album bestaat deze compositie uit subtiele, regelmatig vrij duistere klanknevels.

Histoires de soldats bevat slechts twee composities, het uit 2014 stammende Angel at Mons en het bijna een uur durende Once He Was a Gunner. Het eerste stuk is gebaseerd op de getuigenis van John Ewing die claimde dat hij op het slagveld bij Mons, in 1914, een engel zag. We horen hier duistere klanknevels en zo nu en dan de stem van Ewing met zijn getuigenis. Once He Was a Gunner noemt Young zelf een “radiogenic electroacoustic-documentary work”, gebaseerd op de ervaringen van zijn vader Alexander Young als soldaat tijdens de Tweede Wereldoorlog. Young interviewde zijn vader in 2005, leidend tot bandopnames die hij in dit stuk aanvult met bijpassende, vaak bijzonder spookachtige en verontrustende geluiden. Zijn vader werd geboren in Seaton Delaval, Northumberland, England in 1920 en emigreerde met zijn ouders als kind naar Nieuw-Zeeland. In 1941 nam hij dienst als artillerist en bleef daar tot 1945. Hij vocht mee in de Noord-Afrikaanse en Italiaanse campagnes en was er dus bij in El Alamein, Minqar Qaim, MonteCassino, Orsogna en aan de Senio rivier. En ergens daar in centraal Italië ontmoette hij de vrouw die de componist zijn moeder zou worden. Deze uit zesentwintig korte delen bestaande compositie “is a journey through one man’s experience of the war in Italy — living with civilians, moments of lucky escape, the fear, the camaraderie, the panacea of alcohol, and the sense of loss on returning home”. We horen het allemaal terug in deze prachtige compositie.

Deze maand kwamen er weer twee nieuwe albums uit bij Empreites DIGITALes. De Engelse componiste Manuella Blackburn bracht een vijftal opvallend gevarieerde, vrij recente stukken bij elkaar op Interruptions, dicht blijvend bij het aloude musique concrète en de Argentijnse Elsa Justel, die verder studeerde in Frankrijk en Spanje, bracht een Cd uit, L’ombre du pont, met een aantal vrij korte stukken, ontstaan tussen 1999 en 2021 en zo dus ook een mooi overzicht biedend van haar œuvre. Beide componisten kozen voor acousmatische composities.

Over het eerste stuk Home Truths zegt Blackburn: “Interruptions dominate this composition, acting as pauses, abruptstops, moments cut short and held breaths. These moments represent the many interruptions experienced in my daily life, in work, activities and composing. Interruptions are temporal states where continuity is ceased but then resumed or returned to after the interrupting event is over”. Gezien de titel van dit album en na beluisteren van de overige stukken, zou ik willen stellen dat deze opmerking eigenlijk geldt voor alle vijf de stukken. We horen eenzelfde wijze van werken dus ook in Microplastics, dat volledig is opgebouwd uit geluiden die zijn gemaakt met plastic producten en waarmee Blackburn ons ook bewust wil maken van het afvalprobleem als het om plastic gaat. Voor Farewell Fairlight gebruikte Blackburn geluiden van de Fairlight CMI, een vroege digitale synthesizer van half jaren ’70. Het is even zoeken, maar wie goed luistert hoort klanken die we ook kennen van de popmuziek uit die jaren. Zeer origineel vind ik Cupboard Love. Het stuk “explores the memories found in cupboards, drawers and cabinets. Scraps of paper, photographs and mementos come to life through sonic snapshots of earlier times. Opening and closing cupboards offers an inviting gesture to enter new sonic worlds”.

De opener van L’ombre du pont is getiteld Déjà vu. Justel schreef het tijdens Covid-19: “I decided to have some fun and use various objects to play around with old clichés, especially the classic rebound effect.” Met Ce monde et ailleurs laat Justel haar maatschappelijk bewustzijn spreken door stil te staan bij niet minder dan de geschiedenis van de mensheid: “I attempted to illustrate the sonic diversity and density we live in with, for good measure, a few referential notes (call it sarcastichumour) thrown in and a blank moment to picture an uncertain future”. Dat levert een spannend klankcollage op, met stemopnames, ruis en een grote diversiteit aan onverwachte geluiden. Soms lenen deze componisten ook van elkaar, zo gebruikte Justel voor Casi nada geluiden van Luc Ferrari. De gebruikte geluiden bij dit soort componisten wekken soms ronduit verbazing of toveren een glimlach tevoorschijn. Ik had dat bijvoorbeeld sterk bij het beluisteren van Haricots et petits bâtons. Ook in Wessen leent Justel geluiden, nu van haar vakgenote Beatriz Ferreyra, ook hier levert het weer een wonderlijk klankcollage op. Justel brengt meer hommages aan belangrijke componisten in dit genre. L’expérience caustique, uit 2012, droeg ze op aan François Bayle, C’est lui, uit 2006, aan Francis Dhomont en P-corde, van een jaar later, aan Bernard Parmegiani. Over dat laatste stuk zegt ze: “I wanted, with this piece, to pay tribute to a composer who managed to weave an incredibly subtle sonic fabric at a time when no one could imagine that the computer would one day become a musical instrument”. Mooi hoe ze hier het pizzicato geluid van een viool op allerlei manieren hergebruikt. Iets soortgelijks doet Justel in Diálogo con Ana, maar nu met de piano, we horen zowel de toetsen als de snaren.

On this new collection of work spanning 1995-2021 veteran Argentine electroacoustic composer Elsa Justel reveals a deep engagement with that sonic medium. Most of these detail-rich works either salute or draw from the work of some of the most important figures from the sprawling world of musique concrète. Opening piece Déjà vu was composed in isolation during the pandemic, which led Justel to revisit some vintage techniques. As she writes in her liner notes, “nothing new, just some wilted materials that keep on reappearing, entwined in a vicious cobweb.” Casi nada repurposes sounds from Luc Ferrari, and L’espace re-figuré 2 does something similar with materials from Annette Vande Gorne. Wessen appropriates elements of work by fellow Argentine composer Beatriz Ferreyra. Other works invoke Bernard Parmegiani, Francis Dhomont, and François Bayle. Despite these allusions and tributes, Justel makes these gestures using her own structural ideas, abstracting previous work into sonic raw material without losing a sense of its origin. On the other hand, Diálogo con Ana is a direct collaboration with pianist Ana Foutel, developed in a back-and-forth process of improvisation, where brittle, prepared piano splatters mesh with crystalline electronic simulations and refractions. All of the works are marked by a hazy narrative thread, as each deeply tactile, evocative section unfolds into some new environment with transitions both unexpected and logical.